Testosteron propionian jest jednocześnie lekiem, substancją zabronioną w sporcie i przedmiotem nielegalnego handlu. Dlatego jego status prawny składa się z kilku warstw: prawa farmaceutycznego, przepisów antydopingowych i norm prawa karnego, które w różnych krajach znacznie się różnią. Redakcja wyjaśnia ogólną logikę regulacji na Ukrainie i w UE.
Trzy poziomy regulacji
Aby zrozumieć status prawny dowolnego steroidu anabolicznego, warto rozróżnić trzy poziomy regulacji. Pierwszy to obrót lekami: rejestracja, produkcja, sprzedaż apteczna, wydawanie na receptę. Drugi to prawo sportowe, gdzie obowiązują przepisy Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) i krajowych organizacji antydopingowych.
Trzeci poziom to prawo karne i administracyjne, które określa, za jakie czynności z preparatem powstaje odpowiedzialność prawna: produkcja, sprzedaż, przemyt, nakłanianie do stosowania itp. To właśnie tutaj między krajami jest najwięcej rozbieżności.
Te poziomy są od siebie niezależne. Legalny lek na receptę otrzymany przez pacjenta z zalecenia i tak jest substancją zabronioną dla sportowca, jeśli nie ma on zezwolenia na stosowanie w celach terapeutycznych. I odwrotnie: naruszenie przepisów antydopingowych samo w sobie zazwyczaj nie jest przestępstwem, ale pociąga za sobą sankcje sportowe.
Dalej rozpatrzymy każdy poziom osobno, pamiętając, że ustawodawstwo się zmienia, a ten artykuł nie jest poradą prawną. Do rozwiązania konkretnej sytuacji należy zwrócić się do prawnika i sprawdzić obowiązującą wersję aktów prawnych.
Ukraina: lek na receptę
Na Ukrainie preparaty testosteronu są lekami, których obrót reguluje ustawodawstwo o lekach. Wydaje się je z aptek na receptę lekarza. Legalny preparat musi być zarejestrowany i wpisany do Państwowego Rejestru Leków, a kontrolę nad obrotem sprawuje Państwowa Służba ds. Leków i Kontroli Narkotyków.
Steroidy anaboliczne na Ukrainie nie należą do środków odurzających ani substancji psychotropowych w rozumieniu odpowiedniej ustawy specjalnej. Oznacza to, że reżim prawny testosteronu różni się od reżimu substancji kontrolowanych: kluczowe ograniczenia wiążą się z wydawaniem na receptę, licencjonowaniem działalności związanej z lekami oraz zakazem obrotu produktami niezarejestrowanymi i sfałszowanymi.
Produkcja i handel lekami bez licencji, a także obrót podróbkami pociągają za sobą odpowiedzialność przewidzianą prawem. Ukraina przystąpiła do Konwencji Rady Europy MEDICRIME, wymierzonej w fałszowanie produktów medycznych, co wzmacnia uwagę wobec tej dziedziny.
Osobno Kodeks karny Ukrainy zawiera przepis o nakłanianiu nieletnich do stosowania dopingu. Ochrona nastolatków przed dopingiem to jedna z niewielu dziedzin, w których ustawodawca wprost kryminalizuje działania związane z substancjami anabolicznymi, niezależnie od statusu medycznego preparatu.
Unia Europejska: wspólne ramy i różnice krajowe
Na poziomie UE obrót lekami reguluje Dyrektywa 2001/83/WE. Określa ona kryteria, według których preparat zalicza się do wydawanych na receptę, a testosteron spełnia te kryteria we wszystkich państwach członkowskich. Dyrektywa 2011/62/UE dodała wymagania dotyczące ochrony przed podróbkami: niepowtarzalny identyfikator na opakowaniu i system jego weryfikacji w aptece.
Jednak kwestii odpowiedzialności karnej UE nie ujednolica. Każdy kraj sam decyduje, czy karać za posiadanie, przywóz lub stosowanie steroidów anabolicznych poza medycyną. W rezultacie na terytorium Unii współistnieją bardzo różne podejścia — od surowego zakazu po faktyczną dekryminalizację użytku osobistego.
Na przykład w Szwecji ustawodawstwo dotyczące dopingu zabrania nie tylko sprzedaży, ale i posiadania oraz stosowania substancji dopingowych poza wskazaniami medycznymi. W Niemczech Ustawa o zwalczaniu dopingu w sporcie (Anti-Doping-Gesetz, 2015) zakazuje m.in. posiadania substancji dopingowych w ilości przekraczającej ustalone «nieznaczne» wielkości. We Włoszech ustawa nr 376 z 2000 roku przewiduje sankcje karne za określone czynności związane z dopingiem.
| Jurysdykcja | Status medyczny | Ogólne podejście do obrotu pozamedycznego |
|---|---|---|
| Ukraina | Lek na receptę | Odpowiedzialność za nielegalny obrót lekami, podróbki; osobny przepis dotyczący nieletnich |
| UE ogólnie | Na receptę (Dyrektywa 2001/83/WE) | Określane przez każde państwo osobno |
| Szwecja | Na receptę | Zakaz, w tym posiadania i stosowania |
| Niemcy | Na receptę | Anti-Doping-Gesetz: ograniczenie sprzedaży i posiadania powyżej nieznacznych ilości |
| Włochy | Na receptę | Sankcje karne za określone czynności związane z dopingiem |
Dla osób podróżujących te różnice mają praktyczne znaczenie: preparat legalnie otrzymany w jednym kraju na receptę może przy przekraczaniu granicy podlegać ograniczeniom celnym i wymagać potwierdzających dokumentów medycznych.
Sport: bezwzględny zakaz bez zezwolenia
Dla sportowców sytuacja jest jednoznaczna. Testosteron i wszystkie jego estry, w tym propionian, należą do sekcji S1 «Środki anaboliczne» Listy zabronionej WADA i są zakazane stale — zarówno w okresie startowym, jak i pozastartowym. Ukraina, podobnie jak państwa UE, jest stroną Międzynarodowej konwencji UNESCO o zwalczaniu dopingu w sporcie.
Naruszenie przepisów antydopingowych z użyciem steroidów anabolicznych zazwyczaj pociąga za sobą długą dyskwalifikację. Odpowiedzialność dotyczy nie tylko sportowca, ale i personelu: trenerów, lekarzy, którzy przyczynili się do stosowania. Sankcje organizacji antydopingowych działają niezależnie od odpowiedzialności karnej.
Sportowiec z potwierdzoną diagnozą medyczną, na przykład hipogonadyzmem, może złożyć wniosek o zezwolenie na stosowanie w celach terapeutycznych (TUE). Takie zezwolenia wydaje się według surowych kryteriów: diagnoza musi być udokumentowana, a leczenie nie może dawać przewagi wykraczającej poza przywrócenie normalnego stanu zdrowia.
Ważne, że ani recepta, ani legalny zakup w aptece nie zwalniają z odpowiedzialności za dodatni wynik testu dopingowego bez ważnego TUE. Dla sportowca to właśnie przepisy antydopingowe są zazwyczaj najsurowszym poziomem regulacji.
Typowe błędne przekonania
Wokół statusu prawnego steroidów istnieje wiele mitów. Redakcja zebrała najpowszechniejsze z nich, aby czytelnik rozumiał, gdzie kończą się potoczne wyobrażenia, a zaczynają rzeczywiste normy.
- «Jeśli sprzedaje się w internecie — to znaczy, że legalnie».Obecność ogłoszeń nie oznacza legalności obrotu; leków na receptę nie można sprzedawać bez spełnienia wymogów prawa farmaceutycznego.
- «Dla siebie wolno wszystko».W części krajów UE posiadanie czy nawet stosowanie są karane; sytuacja różni się między państwami.
- «Recepta chroni sportowca».Bez TUE dodatni wynik testu jest naruszeniem przepisów antydopingowych.
- «Amatorów się nie kontroluje».Kontrola antydopingowa może być prowadzona również na zawodach amatorskich, jeśli organizator podlega przepisom antydopingowym.
Kolejne rozpowszechnione nieporozumienie to utożsamianie statusu legalnego z bezpieczeństwem. Regulacja prawna określa, kto i na jakich warunkach może obracać preparatem, ale nic nie mówi o tym, na ile bezpieczne jest jego stosowanie poza wskazaniami medycznymi.
Warto też pamiętać, że ustawodawstwo jest dynamiczne. Ukraina w procesie integracji europejskiej aktualizuje prawo farmaceutyczne, zbliżając je do norm UE, dlatego aktualny stan przepisów zawsze należy sprawdzać w oficjalnych źródłach.
Wnioski redakcji
Testosteron propionian na Ukrainie i w UE jest lekiem wydawanym na receptę. Jego legalny obrót jest możliwy wyłącznie poprzez system aptek i zalecenia medycznego.
Odpowiedzialność karna za obrót pozamedyczny w różnych krajach UE znacznie się różni — od zakazu posiadania i stosowania po przeważający nacisk na sprzedaż. Na Ukrainie akcent położono na nielegalnym obrocie lekami, podróbkach i ochronie nieletnich.
Dla sportowców preparat jest zawsze zabroniony przez WADA, a jedyną legalną drogą stosowania jest zezwolenie na cele terapeutyczne przy potwierdzonej diagnozie.
Redakcja zaleca również przeczytanie naszych materiałów o tym, jak rozpoznać podróbkę testosteronu propionianu, o jego metabolitach i o regeneracji organizmu po stosowaniu.
Bibliografia
- World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List. Montreal: WADA; оновлюється щорічно.
- Directive 2001/83/EC of the European Parliament and of the Council of 6 November 2001 on the Community code relating to medicinal products for human use. Official Journal of the European Communities. 2001;L311.
- Directive 2011/62/EU of the European Parliament and of the Council of 8 June 2011 amending Directive 2001/83/EC as regards the prevention of the entry into the legal supply chain of falsified medicinal products. Official Journal of the European Union. 2011;L174.
- UNESCO. International Convention against Doping in Sport. Paris: UNESCO; 2005.
- Council of Europe. Convention on the counterfeiting of medical products and similar crimes involving threats to public health (MEDICRIME Convention). CETS No. 211. Moscow; 2011.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
Andriy Melnyk
Trener sportów siłowych, autor programów dla początkujących i średniozaawansowanych. Pisze o planowaniu treningów.
