Słoiki z fosfatydyloseryną wyglądają podobnie, ale zawartość substancji czynnej może się w nich różnić wielokrotnie. Redakcja wyjaśnia, jak czytać etykietę, czym różni się sojowa, słonecznikowa i morska FS oraz jakie cechy zdradzają produkt niskiej jakości.
Dlaczego wybór FS jest trudniejszy, niż się wydaje
Fosfatydyloseryna (FS) to nie prosta cząsteczka w rodzaju monohydratu kreatyny, którą można zsyntetyzować z wysoką czystością. Przemysłową FS otrzymuje się przez enzymatyczną obróbkę lecytyny — mieszaniny fosfolipidów z soi, słonecznika lub innych źródeł. Rezultatem jest koncentrat, w którym FS stanowi jedynie część, a resztę tworzą inne fosfolipidy, oleje i nośniki.
Z tego powodu dwa produkty z napisem «fosfatydyloseryna 500 mg» mogą różnić się rzeczywistą zawartością substancji czynnej kilkukrotnie. Dla kupującego to najważniejsza pułapka, a większość porad w tym artykule tak czy inaczej dotyczy właśnie jej.
Druga cecha to wrażliwość na utlenianie. Fosfolipidy zawierają nienasycone kwasy tłuszczowe, które z czasem psują się pod wpływem tlenu, światła i ciepła. Nieprawidłowe przechowywanie lub tanie opakowanie mogą zniweczyć nawet dobrej jakości surowiec.
Trzecia — różnorodność źródeł: soja, słonecznik, surowiec morski (tak zwana FS związana z omega-3). Różnią się one składem kwasów tłuszczowych, alergennością i ceną, dlatego wybór zależy także od twoich indywidualnych cech.
Najważniejsze na etykiecie: ile dokładnie FS
Najpierw szukaj w tabeli wartości odżywczej wiersza, w którym podano masę właśnie fosfatydyloseryny na porcję. Rzetelni producenci piszą coś w rodzaju «kompleks fosfolipidów 500 mg, w tym fosfatydyloseryna 100 mg».
Jeśli natomiast na przedniej stronie dużymi cyframi napisano «Phosphatidylserine Complex 500 mg», a w składzie nie ma osobnego wiersza z ilością FS — to sygnał ostrzegawczy. Bez procentu stężenia nie da się zrozumieć, ile substancji czynnej otrzymujesz.
To właśnie według ilości czystej FS należy porównywać także cenę. Oblicz koszt 100 mg FS w każdym produkcie — często «tańszy» słoik okazuje się droższy w przeliczeniu na substancję czynną.
Punktem odniesienia do porównania mogą być dawki z badań — 300–800 mg FS na dobę. Jeśli produkt wymaga połknięcia 8–10 kapsułek, by zbliżyć się do tych wartości, warto poszukać bardziej skoncentrowanej formy.
W krajach UE wymogi dotyczące znakowania środków spożywczych i suplementów określa Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, a ogólne wymagania wobec suplementów diety — Dyrektywa 2002/46/WE. Zobowiązują one do podawania ilości substancji na zalecaną dzienną porcję.
Źródło surowca i forma
Źródło FS wpływa na skład kwasów tłuszczowych, alergenność i po części na bazę dowodową. Klasyczne badania z lat 1980–90 wykonano z FS z mózgu bydła, z której zrezygnowano ze względu na ryzyko chorób prionowych. Współczesne produkty są roślinne lub morskie.
| Źródło | Cechy charakterystyczne | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Soja | Najpowszechniejsze i najtańsze źródło | Alergen; oznaczenie statusu GMO surowca |
| Słonecznik | Nie zawiera alergenów sojowych | Zazwyczaj droższy; sprawdzaj stężenie |
| Surowiec morski (FS-omega-3) | Skład kwasów tłuszczowych bliższy mózgowej FS | Cena, alergia na ryby lub owoce morza |
| Mózg bydlęcy | Historyczna forma z badań | Praktycznie nie stosowana, redakcja nie zaleca |
Pod względem formy najpowszechniejsze są miękkie kapsułki żelatynowe z roztworem olejowym i twarde kapsułki z proszkiem. Miękkie kapsułki lepiej chronią fosfolipidy przed utlenianiem, ale zawierają żelatynę pochodzenia zwierzęcego — to ważne dla wegetarian.
Forma proszkowa jest wygodna do precyzyjnego dawkowania, jednak jest higroskopijna i szybciej psuje się po otwarciu opakowania.
Osoby z alergią na soję powinny sprawdzać brak soi nie tylko w nazwie surowca, ale i w sekcji alergenów, ponieważ lecytynę sojową często dodaje się jako emulgator nawet do produktów «słonecznikowych».
Lista kontrolna kupującego
Aby nie zgubić się w szczegółach, redakcja zebrała krótką listę sprawdzeń przed zakupem:
- W składzie wyraźnie podano ilość czystej FS na porcję w miligramach.
- Wskazano źródło surowca (soja, słonecznik, morski).
- Jest informacja o alergenach oraz, w razie potrzeby, o statusie GMO.
- Opakowanie jest nieprzezroczyste, szczelne, najlepiej z pochłaniaczem wilgoci lub w blistrach.
- Termin przydatności jest wystarczający, a warunki przechowywania podano.
- Dla sportowców — obecność niezależnej certyfikacji potwierdzającej brak substancji zabronionych.
- Brak głośnych obietnic «spalenia kortyzolu» czy «wyleczenia» jakichkolwiek chorób.
Ostatni punkt jest ważny: w UE oświadczenia zdrowotne reguluje Rozporządzenie (UE) nr 1924/2006, a dla FS nie ma zatwierdzonych oświadczeń. Agresywna reklama medyczna na etykiecie świadczy raczej o nierzetelności niż o skuteczności.
W USA FDA w 2003 roku dopuściła dla FS jedynie kwalifikowane oświadczenie z obowiązkowym zastrzeżeniem o bardzo ograniczonych i wstępnych danych dotyczących funkcji poznawczych u osób starszych. To dobry przykład tego, jak ostrożnie regulatorzy oceniają tę substancję.
Niezależna kontrola jakości jest szczególnie istotna, bo rynek suplementów jest kontrolowany mniej rygorystycznie niż rynek leków. O ryzyku zanieczyszczenia i niedokładnej zawartości wielokrotnie pisano w wiodących czasopismach medycznych.
Przechowywanie i oznaki produktu niskiej jakości
Przechowuj FS w chłodnym, suchym miejscu, z dala od bezpośredniego słońca. Niektórzy producenci zalecają lodówkę po otwarciu — stosuj się do instrukcji na etykiecie.
Oznaki, że produkt mógł się zepsuć: ostry, zjełczały zapach, zmiana koloru zawartości kapsułek, sklejone lub zdeformowane kapsułki, zbrylony proszek. W takim przypadku lepiej nie stosować produktu.
Kupuj u sprawdzonych sprzedawców, którzy zapewniają właściwe warunki przechowywania. Produkt, który przez kilka miesięcy leżał w gorącym magazynie, mógł stracić jakość jeszcze przed dotarciem do ciebie.
Osoby przyjmujące leki, zwłaszcza antykoagulanty, powinny uzgodnić przyjmowanie FS z lekarzem, niezależnie od jakości produktu.
Wnioski redakcji
Główna zasada wyboru fosfatydyloseryny — patrzeć na ilość czystej FS na porcję, a nie na masę «kompleksu». To właśnie według tego wskaźnika należy porównywać produkty i cenę.
Dalej znaczenie ma źródło (soja, słonecznik, surowiec morski), alergeny, ochrona przed utlenianiem oraz niezależna certyfikacja dla sportowców.
Głośne obietnice medyczne na etykiecie to powód do ostrożności: baza dowodowa FS jest skromna, a regulatorzy wprost to przyznają.
Polecamy również nasze materiały «Fosfatydyloseryna na redukcji: czy pomaga», «Fosfatydyloseryna a sen» i «Fosfatydyloseryna na masie: czy ma sens».
Bibliografia
- Regulation (EU) No 1169/2011 of the European Parliament and of the Council on the provision of food information to consumers. Official Journal of the European Union. 2011.
- Directive 2002/46/EC of the European Parliament and of the Council on the approximation of the laws of the Member States relating to food supplements. Official Journal of the European Communities. 2002.
- Regulation (EC) No 1924/2006 of the European Parliament and of the Council on nutrition and health claims made on foods. Official Journal of the European Union. 2006.
- U.S. Food and Drug Administration. Qualified health claim: phosphatidylserine and cognitive dysfunction and dementia. Letter of enforcement discretion. 2003.
- Kim HY, Huang BX, Spector AA. Phosphatidylserine in the brain: metabolism and function. Prog Lipid Res. 2014;56:1–18.
- Cohen PA. Hazards of hindsight — monitoring the safety of nutritional supplements. N Engl J Med. 2014;370(14):1277–1280.
- Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
Andriy Melnyk
Trener sportów siłowych, autor programów dla początkujących i średniozaawansowanych. Pisze o planowaniu treningów.
